Nguyễn Công Trứ (1778–1859) người làng Uy Viễn nay là xã Xuân Giang, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Nguyễn Công Trứ là dòng dõi nho gia. Ông học giỏi và phóng khoáng từ nhỏ. Ông lớn lên trong những năm cuối đời Tây Sơn, đầu đời Nguyễn.

                                          Làm trai đứng ở trong trời đất
                                          Phải có danh gì với núi sông!

* * *

Làm thơ chuộc tội

- Anh là học trò mà nghịch vậy à? Làm bẩn áo người ta thì phải đền.
   Nguyễn Công Trứ chắp tay thưa:
- Tôi là học trò nghèo, con quan Đức Ngạn hầu Nguyễn Công Tấn. Dạ, vì có việc vội... dạ chỉ vô ý.
Đốc học vốn nghe tiếng hay chữ của cậu ấm con Đức Ngạn hầu rồi, nghĩ buộc tội cũng phải nể mặt cha nên nói:
- Đã là học trò con dòng cháu giống, anh đã tự ra đề thì lấy đề “Trời mưa ướt áo” làm bài thơ ta coi.
Nguyễn Công Trứ liền đọc ngay:

                                   Thoắt chốc tai nghe một tiếng ồ,
                                   Dần dần ngoài cửa mới đưa vô.
                                   Tưởng rằng gió cuốn màn mây lại,
                                   Ai ngỡ trời tuôn lộc nước cho.
                                   Khi nãy nắng nôi ra thế ấy,
                                   Bây giờ mát mẻ biết chừng mô!
                                   Hỡi người ướt áo đừng năn nỉ,
                                   Có rứa rồi ra mới được mùa!
Quan đốc vốn thích thơ, khen hay, chẳng những tha tội cho Nguyễn Công Trứ mà còn thưởng tiền nữa, quên đi cả ý thơ tinh nghịch, nhất là hai câu cuối chọc con gái mình.

Trước khi từ giã kinh thành Huế để về quê nhà tịnh dưỡng, Nguyễn Công Trứ ngất ngưởng ngồi trên một cỗ xe có con bò cái kéo, cổ đeo lục lạc ngựa long nhong đến từng nhà từ giã bạn bè.

Khi đến nhà Hà Tôn Quyền – vị đại thần trước kia đã từng dèm pha gây cho ông nhiều bước thăng trầm lận đận, Nguyễn Công Trứ lấy một cái mo cau, chép một bài thơ buộc vào phía sau đuôi bò, che... lại. Thiên hạ xúm lại xem, rúc rích cười khiến họ Hà thêm tò mò. Nguyễn Công Trứ gạt mọi người và úp sấp mo cau lại. Hà Tôn Quyền đòi coi cho kỳ được, sấn lại, lật ngửa tấm mo cau lên. Hoá ra trên mo cau có bài thơ:

                                        Xuống ngựa lên xe lọ tưởng nhàn
                                        Lợm mùi giáng chức với thăng quan
                                        Điền viên dạo chiếc xe bò... cái
                                        Sẵn tấm mo bưng miệng thế gian.
Hà Tôn Quyền đỏ ngay mặt, hiểu ra là Nguyễn Công Trứ xỏ mình, “miệng thế gian” hay dèm pha có khác chi miệng họ Hà.