Chào mừng quý vị đến với Cẩm nang Tri thức- Đặng Thanh Nghị - Knowledge Handbook.
Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tư liệu của Thư viện về máy tính của mình.
Nếu chưa đăng ký, hãy đăng ký thành viên tại đây hoặc xem phim hướng dẫn tại đây
Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay ô bên phải.
Gốc > Bách khoa tri thức > VĂN HỌC-HỌC VĂN (literary and cultural study) > Giai thoại văn chương xưa >
Vào những ngày đầu xuân, các làng quê đồng bằng Bắc Bộ thuở xưa và ngày nay vẫn thường mở lễ hội. Xưa kia chỉ vào dịp đó trai gái mới có cái cớ để gặp nhau công khai trong hội lễ hoặc hội hát. Trong các hội hát, dù hát quan họ, hát chèo, ví, ngâm thơ… người ta đều rất hay dùng Kiều, vận Kiều, thách đối, thách đố, thách giải nghĩa các câu Kiều. Những phần mở đầu cuộc đối Kiều tưởng cứ như vô tình, nhưng thực ra là một sự chuẩn bị lỹ lưỡng:
Truyện Kiều đã ngấm rất sâu vào tâm hồn người dân quê, từ lúc bé thơ, nghe mẹ ru bằng câu lục bát Truyện Kiều. Vận Kiều, vịnh Kiều, đố Kiều là một thú chơi tao nhã và văn chương, vì bản thân Truyện Kiều đã tao nhã và đầy chất thơ vừa bác học, vừa dân gian. Nhưng người đố vẫn cố tình giả đò lầm lẫn để đố Kiều và vận Kiều cho vui, tỏ rõ khả năng sử dụng câu Kiều thông minh, đúng chỗ. Phía các cô gái “ra quân” thách phái các “chàng trai”:
Cả Truyện Kiều có 3254 câu (tính câu 6-8 là hai câu), làm sao trả lời bằng một câu thơ lục bát mà lại phải lấy ra bằng chính câu của Truyện Kiều. Vậy mà chàng trai vẫn đáp được:
Thế là câu lục (6) của đầu Truyện Kiều được nối liền với câu bát (8) – câu cuối số 3254 của Truyện Kiều. Thật là tài tình, vừa hết Truyện Kiều. Và phía chàng trai đố lại:
Ở đây một câu nghĩa là cả dòng 6 chữ và dòng 8 chữ.
Các cô gái hội ý nhanh chóng để tìm ra lời đáp. Lập tức họ trả lời:
Cái hay và cái tài ở các cô gái là đã tìm ra đúng một câu lục bát trong Kiều, đúng chỉ một câu! Vì nếu các chàng trai không đố “chỉ một câu 5 người” hẳn trong Kiều còn có chỗ khác, có 2 câu cũng chỉ ra 5 người:
Cứ thế hết gái đố lại đến trai đố nhưng chỉ xoay quanh Truyện Kiều. Những câu đố Kiều liên tưởng nhiều khi là sự suy đoán cố tình sai bằng cách “râu ông nọ cắm cằm bà kia” để gây cười, như câu đố tìm ra động thái Kiều đau bụng ở những câu nào. Và bên giải đố đã trả lời:
Tách rời câu trên ra khỏi đoạn văn, thì động thái trên giống như người đang quằn quại đau bụng thật, đúng vào lúc Kiều đánh đàn cho Kim Trọng thì hẳn phải là Kiều! Nhưng đấy chỉ là tâm trạng biểu hiện của Kim Trọng trước tiếng đàn tuyệt diệu đang thổ lộ tâm can của nàng. Vì thế, trước câu “Khi tựa gối…” kia đã nói rõ động thái ấy là của người nghe (Kim Trọng) chứ không phải của người đánh đàn (Thuý Kiều):
Vế đáp:
Còn nguyên văn cả vế đối và vế đáp như sau:
Khẩu khí và cách nói năng của cả 2 vế là cùng hạng, giống nhau.
Vế đối lấy câu thơ 6-8 trong Truyện Kiều:
Vế đáp cũng lấy câu thơ 6-8 trong Truyện Kiều:
Trần cấu có nghĩa là bụi bẩn, thứ cáu ghét. Ở đây Kiều tự cho thân mình là nhơ nhuốc (vì đã là gái thanh lâu), nên khi gặp lại Kim Trọng và Kim Trọng muốn nàng trở thành vợ, nàng đã trả lời không dám “dự vào bố kinh”. Bố kinh chỉ người vợ hiền thảo, bởi điển tích “Kinh thoa bố quần” có nghĩa là của nàng vợ hiền thảo Mạnh Quang (đời Hậu Hán). Vế đáp dùng thành ngữ “cái thoa bằng gai, cái quần bằng vải thường” “hoa thải hương thừa” cũng ý chỉ người con gái đã thất tiết không còn trong trắng, ví như bông hoa đã vứt bỏ, hương đó đã có người dùng. Câu thơ tiệt hạ Bố - Con đã trở thành đối chữ và nghĩa rất chỉnh.
Nhưng hơn tất cả vẫn là những “nàng Kiều”, những “Kim Trọng”, trong lúc vận Kiều đã tạo ra rất nhiều làn điệu hay, rất nhiều các câu đối đáp tài tình và tế nhị làm quyến rũ người nghe và quyến rũ cả mùa xuân.
Đặng Thanh Nghị @ 13:41 10/04/2009
Số lượt xem: 396
Đối Kiều, đố Kiều
Vào những ngày đầu xuân, các làng quê đồng bằng Bắc Bộ thuở xưa và ngày nay vẫn thường mở lễ hội. Xưa kia chỉ vào dịp đó trai gái mới có cái cớ để gặp nhau công khai trong hội lễ hoặc hội hát. Trong các hội hát, dù hát quan họ, hát chèo, ví, ngâm thơ… người ta đều rất hay dùng Kiều, vận Kiều, thách đối, thách đố, thách giải nghĩa các câu Kiều. Những phần mở đầu cuộc đối Kiều tưởng cứ như vô tình, nhưng thực ra là một sự chuẩn bị lỹ lưỡng:Đi ngang trước cửa nàng Kiều,
Dừng chân đứng lại, dặt dìu đôi câu.
Dừng chân đứng lại, dặt dìu đôi câu.
Truyện Kiều đã ngấm rất sâu vào tâm hồn người dân quê, từ lúc bé thơ, nghe mẹ ru bằng câu lục bát Truyện Kiều. Vận Kiều, vịnh Kiều, đố Kiều là một thú chơi tao nhã và văn chương, vì bản thân Truyện Kiều đã tao nhã và đầy chất thơ vừa bác học, vừa dân gian. Nhưng người đố vẫn cố tình giả đò lầm lẫn để đố Kiều và vận Kiều cho vui, tỏ rõ khả năng sử dụng câu Kiều thông minh, đúng chỗ. Phía các cô gái “ra quân” thách phái các “chàng trai”:
Truyện Kiều anh đã thuộc lầu,
Đố anh kể được một câu hết Kiều.
Đố anh kể được một câu hết Kiều.
Cả Truyện Kiều có 3254 câu (tính câu 6-8 là hai câu), làm sao trả lời bằng một câu thơ lục bát mà lại phải lấy ra bằng chính câu của Truyện Kiều. Vậy mà chàng trai vẫn đáp được:
Truyện Kiều anh đã thuộc lầu,
Anh xin được kể một câu hết Kiều:
Trăm năm trong cõi người ta,
Mua vui cũng được một và trống canh.
Anh xin được kể một câu hết Kiều:
Trăm năm trong cõi người ta,
Mua vui cũng được một và trống canh.
Thế là câu lục (6) của đầu Truyện Kiều được nối liền với câu bát (8) – câu cuối số 3254 của Truyện Kiều. Thật là tài tình, vừa hết Truyện Kiều. Và phía chàng trai đố lại:
Nghe đồn em thuộc Kiều lầu,
Xin em kể hết một câu năm người
Xin em kể hết một câu năm người
Ở đây một câu nghĩa là cả dòng 6 chữ và dòng 8 chữ.
Các cô gái hội ý nhanh chóng để tìm ra lời đáp. Lập tức họ trả lời:
Này chồng, này mẹ, này cha
Này là em ruột, này là em dâu
(Câu 2981-2982)
Này là em ruột, này là em dâu
(Câu 2981-2982)
Cái hay và cái tài ở các cô gái là đã tìm ra đúng một câu lục bát trong Kiều, đúng chỉ một câu! Vì nếu các chàng trai không đố “chỉ một câu 5 người” hẳn trong Kiều còn có chỗ khác, có 2 câu cũng chỉ ra 5 người:
Trông xem đủ mặt một nhà,
Xuân già còn trẻ, huyên già còn tươi.
Hai em phương trưởng hòa hai,
Nọ chàng Kim đó là người ngày xưa.
(Câu 3009-3012)
Xuân già còn trẻ, huyên già còn tươi.
Hai em phương trưởng hòa hai,
Nọ chàng Kim đó là người ngày xưa.
(Câu 3009-3012)
Cứ thế hết gái đố lại đến trai đố nhưng chỉ xoay quanh Truyện Kiều. Những câu đố Kiều liên tưởng nhiều khi là sự suy đoán cố tình sai bằng cách “râu ông nọ cắm cằm bà kia” để gây cười, như câu đố tìm ra động thái Kiều đau bụng ở những câu nào. Và bên giải đố đã trả lời:
Khi tựa gối, khi cúi đầu,
Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày.
(Câu 487-488)
Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày.
(Câu 487-488)
Tách rời câu trên ra khỏi đoạn văn, thì động thái trên giống như người đang quằn quại đau bụng thật, đúng vào lúc Kiều đánh đàn cho Kim Trọng thì hẳn phải là Kiều! Nhưng đấy chỉ là tâm trạng biểu hiện của Kim Trọng trước tiếng đàn tuyệt diệu đang thổ lộ tâm can của nàng. Vì thế, trước câu “Khi tựa gối…” kia đã nói rõ động thái ấy là của người nghe (Kim Trọng) chứ không phải của người đánh đàn (Thuý Kiều):
Ngọn đèn khi tỏ khi mờ,
Khiến người ngồi đó mà ngơ ngẩn sầu.
Khiến người ngồi đó mà ngơ ngẩn sầu.
*
* *
Để kết thúc phần đố và đối Kiều, xin dẫn ra đây đôi câu “đối Kiều” mà đến nay vẫn được xếp vào hàng vế đối hay, khó có câu đối nào vượt lên được nó. Ở mỗi vế “đối Kiều” chỉ là một câu 7 chữ nhưng lại vận dụng hai câu thơ 6-8 liền nhau trong chính Truyện Kiều. Để có 7 chữ, phải cắt bớt chữ câu bát (8) cho hợp lý và hợp nghĩa. Chưa hết, vế đối Kiều này còn dùng niêm luật thơ Đường chặt chẽ của thể thơ Tiệt Hạ, nghĩa là câu nào cũng bỏ lửng ở cuối, nhưng người đọc vẫn hiểu được, đồng thời phải tôn trọng luật đối chữ - nghĩa từ của đối. Vế đối:* *
Dám đem trần cấu dự vào bố
Vế đáp:
Mượn màu son phấn đánh lừa con.
Còn nguyên văn cả vế đối và vế đáp như sau:
Chẳng hổ mình sao, dám đem trần cấu dự vào bố.
Tuồng gì hoa thải, mượn màu son phấn đánh lừa con.
Tuồng gì hoa thải, mượn màu son phấn đánh lừa con.
Khẩu khí và cách nói năng của cả 2 vế là cùng hạng, giống nhau.
Vế đối lấy câu thơ 6-8 trong Truyện Kiều:
Nghĩ mình chẳng hổ mình sao,
Dám đem trần cấu dự vào bố kinh.
(Câu 3103-3104)
Dám đem trần cấu dự vào bố kinh.
(Câu 3103-3104)
Vế đáp cũng lấy câu thơ 6-8 trong Truyện Kiều:
Tuồng chi hoa thải hương thừa,
Mượn màu son phấn đánh lừa con đen.
(Câu 1413-1414)
Mượn màu son phấn đánh lừa con đen.
(Câu 1413-1414)
Trần cấu có nghĩa là bụi bẩn, thứ cáu ghét. Ở đây Kiều tự cho thân mình là nhơ nhuốc (vì đã là gái thanh lâu), nên khi gặp lại Kim Trọng và Kim Trọng muốn nàng trở thành vợ, nàng đã trả lời không dám “dự vào bố kinh”. Bố kinh chỉ người vợ hiền thảo, bởi điển tích “Kinh thoa bố quần” có nghĩa là của nàng vợ hiền thảo Mạnh Quang (đời Hậu Hán). Vế đáp dùng thành ngữ “cái thoa bằng gai, cái quần bằng vải thường” “hoa thải hương thừa” cũng ý chỉ người con gái đã thất tiết không còn trong trắng, ví như bông hoa đã vứt bỏ, hương đó đã có người dùng. Câu thơ tiệt hạ Bố - Con đã trở thành đối chữ và nghĩa rất chỉnh.
*
* *
* *
Nhưng hơn tất cả vẫn là những “nàng Kiều”, những “Kim Trọng”, trong lúc vận Kiều đã tạo ra rất nhiều làn điệu hay, rất nhiều các câu đối đáp tài tình và tế nhị làm quyến rũ người nghe và quyến rũ cả mùa xuân.
Nguồn: Quê hương
Đặng Thanh Nghị @ 13:41 10/04/2009
Số lượt xem: 396
Số lượt thích:
0 người
- Giai thoại về nhà thơ Đoàn Thị Điểm (10/04/09)
- Mấy nét về nhân vật Trạng Lợn (10/04/09)
- Tiến sĩ ăn đòn (10/04/09)
- Làm thơ khất nợ- Giai thoại về Nguyễn Công Trứ (10/04/09)
- Giai thoại về nhà tiên tri Nguyễn Bỉnh Khiêm (10/04/09)
Các ý kiến mới nhất