Noùi ñeán doøng hoï Ñaëng laø moät hoï coù truyeàn thoáng yeâu nöôùc, caàn cuø lao ñoäng vaø hieáu hoïc. Töø xöa ñaõ coù nhieàu ngöôøi hoïc haønh ñoã ñaït cao, laäp ñöôïc nhieàu coâng traïng ñöôïc Vua ban thöôûng Saéc vaø Baûng vaøng. Cho ñeán nay con chaùu doøng hoï vaãn giöõ ñöôïc truyeàn thoáng quyù baùu ñoù, nhaát laø caùi söï hoïc.

          Phaùt huy truyeàn thoáng veû vang cuûa doøng hoï, höôûng öùng cuoäc vaän ñoäng xaây döïng gia ñình hieáu hoïc, doøng hoï khuyeán hoïc do Trung Öông hoäi phaùt ñoäng, doøng hoï ñaõ thaønh laäp ban khuyeán hoïc. Hoaït ñoäng cuûa ban khuyeán hoïc doøng hoï laø haït nhaân trong phong traøo khuyeán hoïc cuûa xaõ Tröôøng Yeân vaø huyeän Hoa Lö. Baø con trong hoï ñaõ tích cöïc laøm coâng taùc khuyeán hoïc vaø chaêm lo vieäc hoïc haønh cho con chaùu. Ñeán nay doøng hoï ñaõ coù treân 70% gia ñình ñaït danh hieäu "Gia ñình hieáu hoïc".

          Con chaùu doøng hoï Ñaëng hoïc taäp ngaøy caøng tieán boä, soá hoïc sinh gioûi, hoïc sinh tieân tieán, ñoã vaøo tröôøng Trung hoïc phoå thoâng, vaøo caùc tröôøng Cao ñaúng, Ñaïi hoïc ngaøy moät taêng. Naêm 2008 toaøn hoï coù 18 chaùu ñi thi, thì coù 15 chaùu ñoã vaøo caùc tröôøng Cao ñaúng vaø Ñaïi hoïc. Ñaëc bieät coù 5 chaùu thi ñoã caû hai tröôøng Ñaïi hoïc vôùi soá ñieåm cao - ñöôïc doøng hoï caáp thöôûng 2 trieäu ñoàng treân 1 chaùu, taïi nhaø thôø hoï trong dòp teát Nguyeân Ñaùn.

          Töø ngaøy coù phong traøo khuyeán hoïc, doøng hoï ñaõ ñöôïc caùc caáp taëng nhieàu giaáy khen, baèng khen. Naêm 2007 hoï Ñaëng ñöôïc Huyeän uûy-HÑND-UBND huyeän Hoa Lö taëng giaáy khen vaø trao taëng böùc tröôùng "Doøng hoï khuyeán hoïc", leã ñoùn nhaän phaàn thöôûng vinh danh doøng hoï ñöôïc toå chöùc vaø röôùc töø UBND huyeän veà nhaø thôø Toå thaät ñoâng vui vaø long troïng. Tröôûng toäc ñôøi thöù 11 - Ñaëng Ngoïc Hieäp ñöôïc vinh döï thay maët doøng hoï baùo caùo thaønh tích taïi hoäi nghò khuyeán hoïc huyeän Hoa Lö - Baùo caùo ñieån hình taïi ñaïi hoäi gia ñình, doøng hoï, thoân laøng, khu phoá khuyeán hoïc tænh Ninh Bình - ñoàng thôøi ñöôïc ñi döï ñaïi hoäi "Gia ñình hieáu hoïc, doøng hoï khuyeán hoïc" toaøn quoác laàn thöù 2 ngaøy 9 - 10/10/2007 taïi Haø Noäi. Doøng hoï ñöôïc Trung Öông hoäi khuyeán hoïc Vieät Nam vaø UÛy ban Trung Öông MTTQ Vieät Nam taëng cuùp vaø hai baèng khen. Ñöôïc VTV1 Ñaøi truyeàn hình Vieät Nam laøm moät chöông trình "Ngöôøi xaây toå aám" phaùt soùng toaøn quoác ngaøy 16 thaùng 10 naêm 2007.

          Theo soá lieäu thoáng keâ chöa thaät ñaày ñuû, môùi tính ñeán 31/12/2008 doøng hoï coù 410 hoä vôùi 2295 nhaân khaåu, coù 891 con trai, 791 con gaùi, 605 con daâu. Coù 202 con em tham gia vaøo löïc löôïng quaân ñoäi, coâng an. Trong ñoù coù 74 syõ quan goàm 41 caáp taù (coù 10 Ñaïi taù, 1 Trung töôùng) 33 caáp uùy, 28 lieät syõ, thöông binh, 11 beänh binh, 3 Laõo thaønh caùch maïng, 1 Baø meï Vieät Nam anh huøng. Coù 522 caùn boä coâng nhaân vieân, 207 ngöôøi ñaõ hoaøn thaønh nhieäm vuï ôû caùc cöông vò coâng taùc nay ñaõ veà nghæ cheá ñoä. Coù 88 ngöôøi tham gia coâng taùc ôû ñòa phöông töø xaõ, hôïp taùc xaõ ñeán thoân xoùm qua caùc thôøi kyø. Caû hoï coù 266 Ñaûng vieân ÑCSVN. 96 ngöôøi ñi hoïc taäp, coâng taùc ôû 25 nöôùc treân theá giôùi.

          Veà vieäc hoïc: caû hoï coù 5 Giaùo sö, Phoù Giaùo sö, 13 Tieán syõ, 14 Thaïc syõ caùc chuyeân ngaønh, 201 con em coù trình ñoä Ñaïi hoïc vaø töông ñöông, 103 Cao ñaúng vaø trình ñoä Trung caáp, 8 nhaø baùo, 171 ngöôøi laøm thaày, trong ñoù coù 110 thaày giaùo, 61 thaày thuoác (coù 2 thaày thuoác öu tuù) coù 87 ngöôøi laø Chaùnh Phoù Giaùm ñoác vaø töông ñöông trôû leân. Caû hoï ñöôïc Ñaûng vaø nhaø nöôùc taëng thöôûng 357 huaân huy chöông caùc loaïi cho con em trong hai cuoäc khaùng chieán choáng thöïc daân Phaùp, choáng ñeá quoác Myõ - 22 huy chöông vaøng, baïc con em trong hoï ñaït ñöôïc veà caùc moân theå thao töø caáp tænh ñeán caáp quoác teá.

          Trong chieán ñaáu, coâng taùc vaø hoïc taäp, lao ñoäng ôû baát cöù nôi naøo, hoaøn caûnh naøo, con chaùu trong hoï cuõng luoân phaùt huy ñöôïc truyeàn thoáng cuûa oâng cha. Trong chieán ñaáu thì anh duõng xoâng pha, trong coâng taùc, lao ñoäng thì heát mình, coá gaéng vöôn leân, moät loøng moät daï toaøn taâm toaøn yù vì lôïi ích cuûa toaøn Ñaûng,  toaøn daân.

          Hoï Ñaëng xöa nay vaãn ghi nhôù caâu cuûa Tieàn nhaân truyeàn laïi: "Ñaùnh giaëc hoï Haøn, laøm quan hoï Ñaëng". Ngöôøi ra ñi thì phöông tröôûng, tieán boä laøm veû vang cho doøng toäc. Ngöôøi ôû nhaø thì trung haäu, ñaûm ñang, neát na thuøy mî, chaát phaùc chín chaén, thaät thaø thuûy chung.

          Chæ tính 16 naêm (1993 - 2008 ) con chaùu noäi ngoaïi veà döï gioã Toå vaøo 2 ngaøy 17/3 vaø 4/6- teá Thöôïng nguyeân vaø teá Trung nguyeân ( raèm thaùng gieâng vaø raèm thaùng baåy) laø 6439 löôït ngöôøi. Trong hoï ñaõ xaây döïng ñöôïc öôùc toäc goàm 5 chöông 26 ñieàu  qui ñònh cuï theå caùc taäp tuïc laønh maïnh veà vieäc cöôùi, vieäc tang, gioã teát, veà ñaïo ñöùc aên ôû ñoái xöû trong hoï ngoaøi laøng, veà khuyeán hoïc khuyeán taøi …Nhöõng qui ñònh ñaõ ñi vaøo neà neáp theo cuoäc vaän ñoäng " toaøn daân ñoaøn keát xaây döïng ñôøi soáng vaên hoùa ôû khu daân cö" do ÑCS Vieät Nam laõnh ñaïo.

(Trích Lịch sử truyền thống Họ Đặng Công -Yên trạch Trường Yên- Hoa Lư- Ninh Bình -ĐẶNG NGỌC HIỆP)